Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej a znaczenie sprawy. Kilka uwag praktycznych na tle postanowienia SN I CSK 273/26

Odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej a znaczenie sprawy. Kilka uwag praktycznych na tle postanowienia SN I CSK 273/26

W praktyce obrotu prawnego postanowienia Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania bywają błędnie odbierane jako rozstrzygnięcia pozbawione większego znaczenia. Taka ocena jest zbyt uproszczona.

Na tle postanowienia Sąd Najwyższy z 19 marca 2026 r., sygn. I CSK 273/26, dotyczącego sporu o ustanowienie służebności przesyłu oraz zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu, warto zwrócić uwagę na kilka zagadnień istotnych z perspektywy praktyki procesowej.  

1. Funkcja przedsądu kasacyjnego

Postępowanie kasacyjne nie stanowi trzeciej instancji w klasycznym rozumieniu. Skarga kasacyjna podlega tzw. przedsądowi, w ramach którego badane jest nie tylko występowanie zarzutów, lecz również przesłanki przyjęcia sprawy do rozpoznania określone w art. 3989 k.p.c.

Oznacza to, że skarżący powinien wykazać więcej niż samo przekonanie o wadliwości orzeczenia sądu II instancji. Konieczne jest przedstawienie problemu o znaczeniu szerszym niż jednostkowy spór albo wykazanie innych ustawowych przesłanek ingerencji Sądu Najwyższego.

W omawianej sprawie właśnie ten etap okazał się kluczowy.

2. Istotne zagadnienie prawne musi mieć charakter uniwersalny

Sąd Najwyższy przypomniał, że istotne zagadnienie prawne nie może sprowadzać się do polemiki z ustaleniami w konkretnej sprawie. Powinno być sformułowane abstrakcyjnie, w sposób umożliwiający udzielenie odpowiedzi o znaczeniu uniwersalnym.  

To zagadnienie praktyczne o doniosłym znaczeniu. W wielu skargach kasacyjnych spotyka się pytania, które w istocie są próbą ponownego rozpoznania konkretnego stanu faktycznego. Taka konstrukcja najczęściej nie otwiera drogi do merytorycznego badania skargi.

Dla pełnomocnika oznacza to konieczność oddzielenia:

• problemu jednostkowego klienta, od
• problemu systemowego wymagającego wypowiedzi Sądu Najwyższego.

3. Znaczenie prawidłowego doboru podstaw prawnych

W uzasadnieniu wskazano również, że argumentacja skarżących nawiązywała do problemu konstytucyjnego związanego z wcześniejszym orzecznictwem dotyczącym służebności przesyłu, jednak skarga została oparta na innych przepisach niż te objęte rozstrzygnięciem Trybunał Konstytucyjny.  

To kwestia fundamentalna.

W praktyce procesowej trafny kierunek argumentacji nie zawsze wystarcza. Konieczne jest jeszcze prawidłowe „zakotwiczenie” zarzutów w konkretnych normach prawnych stanowiących podstawę kontroli kasacyjnej.

Inaczej mówiąc: można dostrzegać właściwy problem, ale ująć go w sposób nieskuteczny procesowo.

4. Znaczenie wyroku TK dla spraw przesyłowych

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., P 10/16, istotnie wpłynął na ocenę części sporów dotyczących zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu.

Nie oznacza to jednak automatycznego wzruszenia wszystkich wcześniejszych rozstrzygnięć ani automatycznej zmiany sytuacji właścicieli nieruchomości.

Każdorazowo wymaga to analizy:

• podstawy prawnej wcześniejszego orzeczenia,
• stadium sprawy,
• dostępnych środków procesowych,
• terminów ustawowych,
• interesu prawnego klienta.

5. Wznowienie postępowania jako realny obszar dalszych sporów

Na szczególną uwagę zasługuje fragment uzasadnienia, w którym Sąd Najwyższy wskazał, że odmowa przyjęcia skargi nie wyklucza badania przesłanek wznowienia postępowania.  

Z praktycznego punktu widzenia może to mieć większe znaczenie niż sama odmowa przyjęcia skargi. Otwiera bowiem pole do dalszych działań w tych sprawach, w których prawomocne rozstrzygnięcia zapadły na tle konstrukcji prawnych obecnie poddanych kontroli konstytucyjnej.

6. Wnioski praktyczne

Postanowienie I CSK 273/26 potwierdza, że w sporach nieruchomościowych wynik zależy nie tylko od materialnej oceny stanu faktycznego, ale również od jakości strategii procesowej.

W szczególności wymaga to:

• prawidłowego rozpoznania problemu prawnego,
• właściwego doboru środka zaskarżenia,
• precyzyjnego formułowania zarzutów,
• oceny skutków orzecznictwa TK dla konkretnej sprawy,
• kalkulacji celu klienta: precedens, wynagrodzenie, ugoda albo wzruszenie wcześniejszego rozstrzygnięcia.

Podsumowanie

Nie każde doniosłe orzeczenie ma formę wyroku.

Czasem większe znaczenie praktyczne ma postanowienie procesowe, które pokazuje granice dotychczasowej strategii i kierunek dalszych działań.

Właśnie dlatego analiza procedury pozostaje jednym z najważniejszych elementów skutecznej obsługi sporów dotyczących nieruchomości.